อากาศที่ร้อนจัดจนแทบละลายในบ้านเรา เป็นสัญญาณเตือนว่าฤดูร้อนกำลังเอาจริง! หลายคนอาจจะรู้สึกแค่เหงื่อออก หรือหงุดหงิดกับอุณหภูมิที่พุ่งสูงปรี๊ด แต่รู้ไหมคะว่า ภายใต้แสงแดดที่ร้อนแรงนั้น แฝงไปด้วยภัยเงียบที่อันตรายกว่าที่คิด นั่นคือ “โรคลมแดด” หรือที่หลายคนคุ้นหูกันในชื่อ ฮีทสโตรก (Heatstroke) ลองจินตนาการดูสิคะว่า ถ้ารถยนต์วิ่งมาอย่างหนักแล้วหม้อน้ำพัง เครื่องยนต์ก็จะโอเวอร์ฮีทและน็อกไปในที่สุด ร่างกายของเราก็เช่นกันค่ะ หากต้องเจอความร้อนสะสมแล้วระบายออกไม่ทัน ร่างกายก็อาจจะ “ชัตดาวน์” ลงได้แบบไม่ทันตั้งตัว
เมื่อพูดถึง วิธีปฐมพยาบาลฮีทสโตรก การมีสติและรู้ขั้นตอนที่ถูกต้องคือหัวใจสำคัญที่สุดค่ะ หากคุณพบเห็นผู้ที่มีอาการคล้ายจะเป็นลมแดด การช่วยเหลือเบื้องต้นอย่างทันท่วงทีก่อนที่ทีมแพทย์จะมาถึง สามารถช่วยลดความเสี่ยงและส่งเสริมการฟื้นตัวได้อย่างมหาศาล เรามาดู 7 ขั้นตอนง่ายๆ ที่โปรทริว่านำมาฝากกันเลยค่ะ
อันดับแรกของการช่วยดูแลผู้ที่เป็นลมแดด คือการพาผู้ที่มีอาการหลบออกจากแสงแดดจัดทันทีค่ะ พาเข้าไปในที่ร่ม อาคารที่มีเครื่องปรับอากาศ หรือใต้ต้นไม้ที่มีลมพัดผ่าน เพื่อหยุดการรับความร้อนเข้าสู่ร่างกายเพิ่ม
เมื่ออยู่ในพื้นที่ที่ปลอดภัยแล้ว ให้ผู้มีอาการนอนหงายราบลงกับพื้น และหาหมอน กระเป๋า หรือเสื้อผ้ามาหนุนบริเวณขาให้สูงขึ้นกว่าระดับหัวใจเล็กน้อย วิธีนี้จะช่วยสนับสนุนให้เลือดไหลเวียนกลับไปเลี้ยงสมองและอวัยวะสำคัญได้ดีขึ้นค่ะ
ปลดกระดุม ถอดเนกไท เข็มขัด หรือเสื้อผ้าที่รัดแน่นออก เพื่อช่วยให้ร่างกายระบายความร้อนได้สะดวกที่สุด เหมือนกับการเปิดฝากระโปรงรถเพื่อระบายความร้อนออกจากเครื่องยนต์นั่นเองค่ะ
หากกำลังมองหา เป็นลมแดด วิธีปฐมพยาบาล หรือ เป็นลม ร้อน วิธี ปฐมพยาบาล ที่ได้ผลดีที่สุด คือการใช้น้ำเย็นหรือน้ำอุณหภูมิห้องเช็ดตัว โดยให้เช็ดในลักษณะย้อนรูขุมขน (เช็ดเข้าหาหัวใจ) เพื่อเปิดรูขุมขนและช่วยให้ความร้อนระบายออกจากผิวหนังได้เร็วขึ้น (1)
ใช้ผ้าชุบน้ำเย็นหรือถุงน้ำแข็ง ห่อด้วยผ้าบางๆ อีกชั้น นำมาประคบตามจุดที่มีเส้นเลือดใหญ่ไหลผ่าน เช่น บริเวณหน้าผาก ซอกคอ รักแร้ และข้อพับขาหนีบ ความเย็นจะช่วยลดอุณหภูมิของเลือดที่ไหลเวียนผ่านจุดเหล่านั้น ทำให้ร่างกายเย็นลงได้รวดเร็วขึ้น
ควบคู่ไปกับการเช็ดตัว การใช้พัดลม พัดลมมือถือ หรือพัดกระดาษ โบกพัดให้ลมผ่านตัวผู้มีอาการ จะช่วยเร่งการระเหยของน้ำบนผิวหนัง ซึ่งเป็นกลไกตามธรรมชาติที่ช่วยลดความร้อนในร่างกายได้อย่างมีประสิทธิภาพค่ะ
สิ่งสำคัญที่สุดในการรับมือกับฮีทสโตรก คือต้องรีบติดต่อขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ ระหว่างที่ทำการปฐมพยาบาลเบื้องต้น ให้โทรเรียกสายด่วนฉุกเฉิน 1669 ทันที และห้ามให้ผู้มีอาการดื่มน้ำเด็ดขาดหากเขาหมดสติ หรือมีอาการสำลัก เพื่อป้องกันอันตรายที่อาจเกิดขึ้นได้ค่ะ (2)
หลายคนอาจสงสัยว่า ฮี ท ส โตรก เกิดจาก อะไร อธิบายง่ายๆ คือ เกิดจากภาวะที่ร่างกายได้รับความร้อนมากเกินไปจนระบบควบคุมอุณหภูมิในร่างกาย (ซึ่งทำหน้าที่เหมือนเทอร์โมสตัทในแอร์) ทำงานล้มเหลว เมื่อเหงื่อไม่ออก อุณหภูมิแกนกลางของร่างกายจะพุ่งสูงเกิน 40 องศาเซลเซียส ทำให้เซลล์และอวัยวะต่างๆ ภายในทำงานผิดปกติ หากปล่อยไว้ไม่ได้รับการดูแลเบื้องต้น อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้เลยค่ะ (4)
นอกจากนี้ลมแดดจากการออกกำลังกาย (Exertional Heatstroke) ได้อีกเช่นกัน เกิดจากอุณหภูมิร่างกายสูงขึ้นอย่างรวดเร็วเนื่องจากการใช้แรงหรือออกกำลังกายหนักในที่ร้อน ใครก็เป็นได้ครับหากฝืนร่างกายในสภาพอากาศที่ไม่คุ้นเคย โดยเฉพาะคนที่ยังไม่ปรับตัวกับความร้อน (Unacclimatized)
นอกจากสภาพอากาศแล้ว ปัจจัยเสริมที่ทำให้เกิดอาการได้ง่ายขึ้น ได้แก่:
การแต่งกาย: สวมเสื้อผ้าหนาหรือระบายอากาศยาก ทำให้เหงื่อระเหยไม่ได้ ร่างกายจึงระบายความร้อนไม่ออก
การดื่มแอลกอฮอล์: ส่งผลกระทบต่อระบบควบคุมอุณหภูมิของร่างกายโดยตรง
ภาวะขาดน้ำ: ดื่มน้ำน้อยเกินไปจนร่างกายไม่มีน้ำไปสร้างเหงื่อเพื่อระบายความร้อน
ก่อนที่จะต้องใช้วิธีปฐมพยาบาล เราควรหมั่นสังเกต ฮี ท ส โตรก อาการ ทั้งของตัวเองและคนรอบข้าง เพื่อให้รู้เท่าทัน โดยสัญญาณเตือนภัยที่ร่างกายส่งออกมา ได้แก่:
หลังจากผ่านวิกฤตมาได้ อาการ หลัง เป็น ฮี ท ส โตรก ที่มักพบคือ ความรู้สึกอ่อนเพลีย ปวดเมื่อยตามตัว หรืออาจมีอาการไวต่อความร้อนมากกว่าปกติในช่วงแรก การดูแลฟื้นฟูร่างกายจึงเป็นเรื่องสำคัญค่ะ ควรพักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำเปล่าเพื่อชดเชยน้ำที่สูญเสียไป และรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เพื่อช่วยปรับสมดุลและเสริมสร้างความแข็งแรงให้ร่างกายกลับมาสดใสอีกครั้ง
“ป้องกันไว้ก่อนย่อมดีกว่า” คำนี้ยังใช้ได้เสมอค่ะ สำหรับ ฮี ท ส โตรก วิธี ป้องกัน หรือ ฮี ท ส โตรก วิธี แก่ (วิธีแก้ปัญหาจากต้นเหตุ) ทำได้ง่ายๆ ในชีวิตประจำวันเลยค่ะ:
ไม่ใช่แค่คนเรานะคะที่ต้องระวัง สัตว์เลี้ยงแสนรักของเราก็เสี่ยงเช่นกันค่ะ ฮี ท ส โตรก สุนัข ถือเป็นเรื่องที่คนรักสัตว์ต้องใส่ใจเป็นพิเศษ เนื่องจากน้องหมาไม่มีต่อมเหงื่อตามผิวหนังแบบเรา พวกเขาจะระบายความร้อนผ่านการหอบและอุ้งเท้าเท่านั้น หากสังเกตเห็นว่าสุนัขมีอาการหอบรุนแรง น้ำลายยืด เหงือกมีสีแดงเข้ม หรือดูซึมลง ให้รีบพาเข้าที่เย็น ใช้ผ้าชุบน้ำอุณหภูมิห้องลูบตามตัว (ห้ามใช้น้ำแข็งเด็ดขาด เพราะจะทำให้หลอดเลือดหดตัวและระบายความร้อนได้ช้าลง) จากนั้นรีบพาไปพบสัตวแพทย์เพื่อรับการดูแลทันทีค่ะ (3)
การมีความรู้เรื่อง วิธีปฐมพยาบาลฮีทสโตรก ติดตัวไว้ เหมือนมีเกราะป้องกันภัยที่มองไม่เห็นให้ทั้งตัวเองและคนที่เรารักค่ะ อากาศร้อนแค่ไหน ถ้าเราดูแลตัวเองอย่างถูกวิธีและมีสติ เราก็จะผ่านฤดูร้อนนี้ไปได้อย่างปลอดภัยและมีความสุขนะคะ โปรทริว่าขอเป็นกำลังใจให้ทุกคนมีสุขภาพที่แข็งแรงในทุกๆ วันค่ะ!
*บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น ไม่ได้มีเจตนาในการให้คำแนะนำทางการแพทย์, การวินิจฉัย, หรือการรักษา หากมีข้อกังวลหรือคำถามเกี่ยวกับสุขภาพ ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญเสมอ
